Aanbieding meetrapport ‘Wat ademen wij in’ aan wethouder Choho in Amsterdam

Woensdag 11 mei 2016, Amsterdam – Milieudefensie biedt wethouder Abdeluheb Choho het meetrapport “Wat ademen wij in?” aan. Het meetrapport is het resultaat van een jaar lang meten van de luchtkwaliteit door bewoners in heel Nederland, in samenwerking met Milieudefensie. In een eerste reactie zegt Choho veel ambitie te hebben: “Ik vind dat u mij meer moet vragen… Ik vind dat ik moet zorgen voor een uitstootvrije stad.”

Uit het meetrapport blijkt dat de luchtkwaliteit in Nederland in 2015 nog steeds niet aan de Europese normen voldoet. Op zeker elf plekken in Nederland, ook in Amsterdam, wordt de norm voor stikstofdioxide overschreden. Op nog veel meer plekken is de lucht veel te ongezond.

Check mijn videoverslag. Meetrapport lezen? In het persbericht van Milieudefensie staat alle informatie over het meetrapport, met links naar informatie over de rechtszaak die Milieudefensie aanspant vanwege het overtreden van Europese luchtnormen.

RIVM: problemen luchtkwaliteit rond grote steden hardnekkig

Nederland voldoet nog steeds niet aan de Europese luchtnormen voor fijnstof en stikstof. Voorlopig zal dat ook zo blijven. Dat blijkt uit de jaarlijkse Monitoringsrapportage NSL 2015 van het RIVM. Sterker nog, de prognose voor het aantal overschrijdingen voor NO2 is gestegen. Het aantal bijna-overschrijdingen groeide zelfs met een kwart.

De onzekerheden zijn bovendien groot. Het RIVM verklaart “dat het aantal overschrijdingen tot 15 keer hoger kan uitvallen dan onder de huidige aannames is berekend (p11).” Het hele idee van het NSL (Nationale Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit) was om tijdig te voldoen aan de Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit. Dat is dus niet gelukt, kunnen we nu al (bijna) stellen.

Problemen luchtkwaliteit rond grote steden

Het persbericht van het Ministerie was er weer een van de “automatische piloot”: Oh, wat gaat het goed met de luchtkwaliteit, we voldoen op de meeste plekken aan de normen. Dat het halen van die normen, met de hakken over de sloot, weinig betekent voor de totale gezondheidsschade, gaat daar volledig aan voorbij. Immers, gezondheidsschade houdt zich niet aan normen, zeker niet de hoge EU-normen zoals ze nu bestaan. Het toont ook de blijvende neiging om de normen “op te vullen”. Overal waar het te schoon dreigt te worden, kan de maximum snelheid omhoog. Bovendien komt gezondheidsschade door luchtvervuiling vooral op het conto van ultrafijnstof en roet, beide niet genormeerd en dus buiten beschouwing gelaten.

De problemen doen zich vooral voor rond snelwegen in de Randstad, daar waar veel mensen aan luchtverontreiniging worden blootgesteld. Een van de oorzaken is mogelijk een aanpassing van de NOx-emissiecijfers voor dieselbestelauto’s. Deze geven “een stijging in concentratie dicht in de buurt van drukke rijkswegen tot ongeveer 2 µg/m3” (p.43). In stedelijke agglomeraties is de stijging gemiddeld 0,5 µg/m3 (p.44). De verhoging van de emissiecijfers voor Euro-5 dieselbestelauto’s zijn een gevolg van praktijkmetingen die erg hoog uitvielen (6 tot 8 keer hoger dan de emissienorm).

A2 bij Breukelen en Nieuwer ter Aa.
De verbrede A2 bij Nieuwer ter Aa. De maximum snelheid gaat hier van 100 naar 130km/h, hoewel de gemeente Stichtse Vecht en Milieudefensie daar wel beroep tegen hebben aangetekend.

Het RIVM zegt overigens niets over een eventuele aanpassing van emissienormen voor dieselauto’s. Het is een interessante vraag hoe het hele dieselgate gebeuren hier inpast. Gezien het grote aantal bijna-overschrijdingen lijkt dat problematisch. Interessant of niet, het netto-effect van dieselgate zou (nog) niet te bepalen zijn. RIVM (p.45):

“Voor de overige emissiefactoren is het niet mogelijk om een netto algemeen effect van de veranderingen te bepalen doordat de emissies voor de verschillende typen verkeer en stoffen niet uniform toe- of afnemen. Het netto-effect zal in de praktijk van de verkeerssamenstelling en snelheden afhangen.”

Blijkbaar is het bestelauto-wagenpark uniform genoeg om de emissienorm te verhogen, maar is dat bij “wegverkeer” – een veel bredere categorie – erg lastig. TNO zou bij het bepalen van de wegverkeer emissiecijfers wel degelijk afwijkende praktijkemissies verwerken. Naar het gemiddelde effect daarvan is het echter gissen.

Dieselgate als oorzaak overschrijdingen

Dat klinkt allemaal nodeloos vaag. De kop van Nieuwsuur op 5 december 2015 is wat dat betreft wel helder, ook al is het veel te simpel gesteld: “Nederland voldoet aan norm, als auto’s uitstoten wat ze beloven” (of: Nederland voldoet aan norm, als het Kabinet doet wat het met het NSL belooft) . Het RIVM stelt dat de NOx uitstoot met name in grote steden nog te hoog is. Zij wijst vuile diesels aan als concrete oorzaak. Joost Wesseling en Guus Velders blijken het effect van hoge praktijkemissies al in 2013 te hebben uitgerekend. Zij komen op basis van de inzichten uit 2013 tot een gemiddeld effect van min 2,0 µg/m3 NOx in 2015, als auto’s zo schoon zouden zijn als de officiele norm (verwacht gemiddeld “bevolkings-gewogen” effect). Die “min twee” is een trouwens groter verschil dan je zou denken. Uitgedrukt in kilogrammen heb je het over een uitstoot van 50 in plaats van de officiële 74 miljoen kilogram stikstofdioxide in heel Nederland (personenauto’s en vrachtverkeer).

“Zolang diesels niet schoon zijn, zouden ze volgens het RIVM uit de grote steden geweerd moeten worden”, staat in het Nieuwsuur artikel. Dat zijn tenminste heldere uitspraken. Autohandelaar Bram Heijne is ook helder. De twintig sjoemeldiesels in zijn showroom vinden nog gretig aftrek. “Er is sinds september niks veranderd. We hebben er net zoveel verkocht als normaal”, zegt hij tegen Nieuwsuur.

Bron: RIVM (2015) – Monitoringsrapportage NSL 2015, stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit: Publiekssamenvatting en rapport.

Wethouder Lot van Hooijdonk over Actieplan Gezonde Lucht

Wethouder Lot van Hooijdonk nam donderdag 25 juni de eerste resultaten van de meetcampagne van Milieudefensie in ontvangst. Ook kreeg zij een Actieplan Gezonde Lucht voor Utrecht aangeboden door Milieudefensie en de Kracht van Utrecht. Wethouder van Hooijdonk sprak de volgende tekst uit:

“Het is een nieuw plan. Ik heb het natuurlijk nog niet kunnen lezen. Maar de koppen snellend denk ik: Daar zitten volgens mij een heleboel dingen in waar we al volop mee bezig zijn. In het Coalitieakkoord staat de zin dat wij willen dat de lucht in Utrecht zo gezond mogelijk is. Dat is nadrukkelijk een uitspraak die zich niet verbindt aan de Europese normen, een uitspraak waarmee we echt proberen alles uit de kast te halen; wat betreft de dingen die wij als stad kunnen beïnvloeden. Dat doen we; we hebben al heel veel maatregelen genomen. Ik denk dat er ook nog een aantal in het vat zitten.

We zijn op dit moment ook met de G4-steden in overleg met het ministerie om te kijken: Hoe kunnen we nu de volgende stappen nemen? Dat gaat dus ook, in ieder geval wat ons betreft – it takes two to tango, over andere bronnen: de scooters, de houtkachels, maar ook de snelwegen. Daar zullen we het ook echt over moeten hebben. Ik ben zelf voorzitter van een Europees netwerk op het gebied van milieu. Daar in Europa wordt op dit moment een nieuwe richtlijn ontwikkeld voor luchtkwaliteit. Dus daar ben ik ook volop actief; om ook Europees Parlement en commissie te proberen te beïnvloeden.

Dus op alle fronten doen we ons best. Aan mij zal het niet liggen, zou ik haast willen zeggen. Wat we in Utrecht kunnen doen zal verder ook afhangen van de politieke meerderheden. Dus in die zin werk aan de winkel voor de hier aanwezige raadsleden. Ik hoop dat we zo ver mogelijk komen de drie jaar die ons voorlopig nog rest.”

Lees meer over de meetcampagne op de website van de Kracht van Utrecht

Volg mijn blog volgende week voor videobeelden van deze uitreiking en de (treffend) drukke en lawaaiige Amsterdamsestraatweg.

Actieplan Gezonde Lucht voor Utrecht

Gezonde lucht, gezonde longen

Dinsdag 2 september overhandigden Ivo Stumpe (Milieudefensie) en Jan Korff de Gidts het Actieplan Gezonde Lucht voor Utrecht aan André van Schie, voorzitter van de Raadscommissie Stad & Ruimte. Dat deden zij namens Utrechtse bewonersgroepen, die bezorgd zijn over de – nog steeds – vieze lucht in Utrecht.

Op tal van plekken wordt niet aan de wettelijke normen voldaan. En voor de meest schadelijk stof in onze lucht, roet, bestaat zelfs geen emissienorm. Toch zijn er concrete maatregelen mogelijk om hier wat aan te doen. Het weren van de meest vieze diesels uit de binnenstad (milieuzone) is een goed begin. Maar er is meer nodig. Denk daarbij ook aan de andere bronnen van luchtvervuiling. Voor de scheepvaart en bijvoorbeeld de diesel-aggregaten op bouwterreinen bestaan niet of nauwelijks normen. Daar valt nog veel winst te boeken.

Bekijk mijn korte impressie van de aanbieding van het actieplan. Let wel, het Stadhuisplein was erg lawaaierig dinsdag (er stond een diesel-aggregaat te loeien, zoals Ivo uitlegt in de video); het geluid laat daarom te wensen over. Meer over de inhoud leest u in mijn artikel bij de Kracht van Utrecht.

Verkiezingsdebat Gezonde Lucht in Utrecht

Afbeelding
Foto: Michiel Wijnbergh

Woensdag 26 februari organiseerden Milieudefensie, Milieucentrum Utrecht en de Kracht van Utrecht het verkiezingsdebat Gezonde Lucht in Utrecht. De voormalige kerk in de Utrechtse Boothstraat zat stampvol.

Raadsleden van Groenlinks, D66, PvdA, SP, CDA en VVD debatteerden met elkaar en het publiek over Europese luchtnormen, milieuzone en parkeerbeleid. De avond zat boordevol interessante stellingen, een quiz (mondkapje op, mondkapje af) en een drukke borrel na afloop.

Fijnstof, de onzichtbare vijand

Het filmpje “De onzichtbare vijand” over de gevaren van fijnstof is een mooie opening van de avond. We zien de “Rochelroute” van Laura langs de Graadt van Roggenweg. Laura werkt in de naschoolse opvang en fietst dagelijks met kinderen door de stad. Zij maakt zich ernstige zorgen over het aantal ultrafijnstof-deeltjes – ruim 40 miljoen per minuut – dat zij en de kinderen inademen. Ivo Stumpe, campagneleider verkeer bij Milieudefensie, legt uit:

“Er wordt veel gepraat over fijnstof, maar dat is nog behoorlijk “grof”. De rochelroutes gaan over ultrafijnstof, over aantallen deeltjes – soms meer dan 100.000 per cm3. Die kleinste deeltjes moet je als gemeente bestrijden – ook zonder EU-norm daarvoor.”

Het debat van de avond begint in het publiek. Eva van Esch, lijsttrekker van de PvdD: “Ik vind het verwarrend dat er keuzes gemaakt moeten worden. Bundel de goede plannen en voer ze allemaal uit voor gezonde lucht!”. Martine Vroman, fractiemedewerker van de ChristenUnie, vertelt in één zin over het beleid van haar partij: “Zet de fiets voorop, 80 km/h op de Ring Utrecht, 50 km/h op overige wegen en minder auto’s in de binnenstad.” Voor Roland Pereboom, directeur van Milieucentrum Utrecht, is belangrijk dat Utrecht grote stappen zet: “Luchtkwaliteit gaat verder dan de normen. Utrecht is niet schoon genoeg… Wij willen daarom 80 km/h op de snelwegen rond onze stad.” Kees van Oosten van Stichting Stop Luchtverontreiniging Utrecht is kritisch op het huidige College, dat geen beleid zou voeren op het verminderen van het aantal auto’s in de stad.

VVD vs PvdA: EU-normen of daar (ver) voorbij?

Roetkaart van Utrecht
Roetkaart van Utrecht

Het debat over de EU-normen voor luchtkwaliteit geeft een goed beeld van PvdA versus VVD beleid. Lex van Eijndhoven (VVD): “De EU-normen zijn een compromis; wonen in de stad is een afweging. U wilt schone lucht? Ga dan aan de Noordkaap wonen.” Bij de VVD staat keuzevrijheid centraal. De normen zijn een goed compromis; meer dan daaraan voldoen is ongewenst, aldus de VVD. Ruben Post (PvdA) kijkt er anders tegenaan: “De EU-normen zijn niet genoeg; ze zijn het minimum. We moeten verder voor een leefbare stad… Sommige maatregelen zijn vervelend, maar noodzakelijk, zoals de milieuzone.” Het zou goed kunnen dat Utrecht de normen in 2015 niet gaat halen. Ruben Post hierover: “Dat klopt. Maar we hadden ook al lang een kilometerheffing moeten hebben.” Voor Van Eijndhoven is er maar één luchtmaatregel wenselijk: het bevorderen van de doorstroming van autoverkeer.

Een effectieve (en goedkope) maatregel is een verlaging van de maximumsnelheid op de Utrechtse snelwegen naar 80 km/h. Post is het hiermee eens en voegt toe: “Je hoeft zo de bak bij Amelisweerd niet te verbreden. Dat scheelt ontzettend veel geld. Je spaart bos en bewoners.”

CDA vs Groenlinks: Milieuzone een effectief middel?

Het debat tussen Groenlinks en het CDA gaat over de effectiviteit van een milieuzone. Heleen de Boer (GL): “Je ziet dat de huidige milieuzone voor vrachtverkeer effect heeft. Wij gaan voor de meest vervuilende dieselauto’s ook een milieuzone invoeren, als onderdeel van een breed pakket aan maatregelen.” Larissa Exalto (CDA) vindt de milieuzone symboolpolitiek: “Het CDA wil zo min mogelijk vervuilend verkeer in de stad. Maar oplossen met een milieuzone en allerlei verboden werkt niet… Want om hoeveel auto’s gaat het nu eigenlijk?”

Ivo Stumpe (Milieudefensie) stelt dat milieuzones wel degelijk effectief zijn, namelijk op de uitstoot van roet en ultrafijnstof. Dat geldt zeker voor grote milieuzones, zoals die van Berlijn. Gerard Cats (Kracht van Utrecht) vult aan: “Het klopt dat er minder fijnstof in de lucht zit, maar er is wel meer roet. De lucht is dus “schoner”, maar niet gezonder.”

Heleen de Boer vindt dat we “een keuze moeten moeten voor welk vervoer je wilt in de stad. Vrije keuze is niet realistisch. Kies voor fiets en OV.” Larissa Exalto antwoordt: “Luchtkwaliteit is belangrijk. Stimuleer mensen, maar verbied niet. Goed OV en fietsenstallingen zijn betere bestedingen.”

SP vs D66: Sturen met parkeerbeleid – de vervuiler betaalt

Oud Kerkhof en autoparkeren (4)_300
Autoparkeren op het Oudkerkhof in de Binnenstad

Tussen D66 en de SP blijken de nodige verschillen te zitten als het gaat over parkeerbeleid. Bram Fokke (D66): “Zorg er maar voor dat een vieze diesel parkeren duurder is.” Positiever gesteld: hoe schoner je auto, hoe goedkoper je parkeerticket. Betaald parkeren in de hele stad gaat D66 echter te ver. Wel vindt Fokke het “logisch dat een parkeervergunning duurder is in de binnenstad.” Michel Eggermont (SP) heeft moeite met de stelling ‘de vervuiler betaald’: “In onze maatschappij betekent dat: Betaal en je mag vervuilen. Dat is het probleem. Je krijgt duurdere auto’s, niet minder.” In plaats van sturen met parkeernormen ziet Eggermont meer in dosering van autoverkeer: “Op grond van de luchtkwaliteit kun je er voor kiezen minder auto’s toe te laten in de stad.”

Belangrijk voor Fokke is de trend dat jongeren minder gaan autorijden, of automobiliteit minder belangrijk gaan vinden (“Peak Car”): “Er wonen in Utrecht veel hoogopgeleide jongeren die voor fiets en OV kiezen. De auto wordt steeds minder belangrijk… Gebruik die financiële prikkels in je parkeerbeleid.” De PvdA zit op dezelfde lijn. Post: “Het beïnvloeden van gedrag is belangrijk… Bij parkeerbeleid heeft zich dat bewezen.” Eggermont gelooft niet in die financiële prikkels, wel in dosering. Want voor die verkeerslichten staat iedereen stil. Ook diegene die zich een dure parkeerplaats kunnen veroorloven.

Heleen de Boer (GL) haast zich om erbij te zeggen dat Groenlinks vóór dosering is, ook al staat dat blijkbaar niet zo duidelijk in het verkiezingsprogramma. Het huidige College van Groenlinks, D66 en de PvdA is bezig met dosering als maatregel om het autoverkeer stadinwaarts te reguleren. Op de Vleutensebaan zou een dergelijke doseerinstallatie moeten komen, zo staat in het Maatregelenpakket Utrecht West.

Kracht van Utrecht en Fietsersbond: Schaalsprong van OV en fiets

Schaalsprong OV en Fiets
Schaalsprong OV en Fiets

Een belangrijke oplossing voor ruimte en luchtkwaliteit in Utrecht is een schaalsprong van OV- en fietsnetwerken. Jan Korff de Gidts (Kracht van Utrecht) en Ria Glas (Fietsersbond) laten in een nieuwe reeks kaarten zien wat er mogelijk is op korte (2018) en iets langere termijn (2028). Centraal staat een netwerk van snelle comfortabele fietsroutes (doorfietsnetwerk) dat alle wijken en belangrijke plekken in de stad met elkaar verbindt.

Het fietsnetwerk is via OV-knooppunten goed verbonden met bus, trein en een sterk uitgebreid tramnetwerk. Dit effectieve en geïntegreerde systeem geeft automobilisten een goed alternatief. Meer weten? Binnenkort organiseert de Fietsersbond een landelijke bijeenkomst over deze belangrijke schaalsprong.

Meer informatie over de standpunten van Utrechtse politieke partijen vindt u in de Kieswijzer van Milieudefensie en de Milieu-kieswijzer van Milieucentrum Utrecht.

De Utrechtse raad debatteert verder over luchtkwaliteit en mobiliteit op 5 maart om 19.30 uur (debat van de SSLU – Kees van Oosten) en op 10 maart om 17.00 uur in Hoog Catharijne (debat “Goede raad is duurzaam” van Milieucentrum Utrecht).

Michiel Wijnbergh maakte een beeldverslag van de avond.

De eerste roetkaart van Utrecht – opmaat voor een Utrechts roetreductieplan

Hij is er nu, de eerste Utrechtse roetkaart. Aad Bezemer (Rijksambtenaar op het Ministerie van Infrastructuur en Milieu) liet de kaart maandag zien tijdens het Symposium Luchtkwaliteit in het Provinciehuis. In december publiceerde DCMR en RIVM de eerste landelijke kaart met roetconcentraties. Hierop hebben wij het RIVM gevraagd om een uitsnede van regio Utrecht te maken. En met dank aan het RIVM, GGD regio Utrecht en ambtenaren van de Gemeente Utrecht is dat nu gelukt. De Kracht van Utrecht ziet deze kaart als een welkome opmaat naar een Roetreductieplan

Wat zien we hier?

De kaart is een combinatie van berekeningen en metingen elders – in Rotterdam door DCMR Rijnmond en in Amsterdam door de GGD. Op plekken waar mensen wonen, is de roetconcentratie berekend. De witte vlakken zijn dus niet “schoon” (zie bijv. de kleine rode stippen in Amelisweerd). In Utrecht stad vallen de donkere plekken direct op. Het roet van auto’s op de A12 en A2 zorgt voor hoge concentraties in Nieuwegein, De Meern, Kanaleneiland, Hooggraven en Lunetten (in Rijnsweerd door de Waterlinieweg). Maar juist straten in de stad laten de hoogste concentraties zien. Amsterdamsestraatweg, Cartesiusweg, Vleutenseweg en Lessinglaan zijn zichtbaar als lange paarse en blauwe “roetlinten”. Ook bekende knelpunten als Catharijnesingel, de as Vredenburg – Neude – Lucas Bolwerk en Croeselaan (vooral ter hoogte van de Jaarbeurs-P3) lichten of paars of blauw op (de meest ernstige categorie). De kaart toont voor het eerst de hoge last van gemotoriseerd verkeer op de gezondheid van Utrechters.

Roetconcentraties (EC in μg/m3) in Utrecht; bron: Ministerie I&M; data: RIVM/DCMR 2014

Afbeelding

Lees verder De eerste roetkaart van Utrecht – opmaat voor een Utrechts roetreductieplan